Etik sözcüğünün bizdeki karşılığı ne? Ahlâk mı?

Kaynaklar, "etik"i ahlâka uygun davranış, eylem ve yargıları içeren, felsefe ve bilimin önemli bir bütünleri olarak ele alıyor. Demek ki "etik", tek başına "ahlâk" biraz daha geniş bir anlam içeriyor olsa da sözlükler, "ahlak bilimi"ne, ahlâkî olana "etik" diyor.

İyi de ahlakî olan nedir?

 Ahlâkı "iyi nitelikler, güzel huylar" olarak anlasak da "Bir toplumda kişilerin benimsedikleri, uymak zorunda bulundukları davranış biçimleri ve kuralları..." olarak tanımlamak daha doğru görünüyor.

Her konunun bilimi yapılıyor; ahlakın bir felsefi tanımı, bir bilimsel yanı var mıdır? "Ahlak"ın bilimle ilişkisi kaynaklarda şöyle açıklanıyor: "Bir toplumun belli bir dönemde bireysel ve toplumsal davranış kurallarını tespit eden ve inceleyen bilim."

Çizmeye çalıştığımız bu çerçevenin dışına çıkanlara ahlâksız deniyor.

Ahlaksız sözcüğü bir hakarettir; fakat "etik"siz sözü hakaret değil? Birinin bir davranışını "etik dışı" diye nitelersek o kişiye "ahlaksız" demiş olmuyoruz, neden?

"Ahlak"ı Arapçadan alırken ona böyle bir anlam yüklemişiz; ama Fransızca'dan aldığımız "etik"e ( éthique) böyle bir anlam yüklememişiz?

Bu anlamlandırmanın art alanında toplumsal farklılıklara işaret eden bir kavramlaştırma var mıdır? (A) toplumunun değerlerinin, töresinin (B) toplumununki ile tıpatıp aynı olmaması mıdır belirleyici olan?

Öyleyse "ahlâk" görelidir.

Ahlakın yaratılış, huy, mizaç anlamına gelen "hulk" sözcüğünden türediğini düşünürsek göreliliğini kavramak kolaylaşır.

İnsanın,  iyi ile kötüyü, güzel ile çirkini, doğru ile yanlışı, olumlu ile olumsuzu vicdanın sesine göre değerlendirme yeteneği, onu diğer canlılardan ayırır. Bu nitelik, gücünü kişinin vicdanından alması nedeniyle insanı değerli kılar.

Bu geldiğimiz nokta "etik"- "ahlâk" tartışmalarının temeli olan insan davranışlarının etiğe uygun- ahlâk bakımından değerli ya da etik değerlere aykırı/ değersiz olduğunu belirlemenin ölçütüdür.

Kısacası,  "ahlak"ın - "etik"in öznesi, iyiyi ortaya koymak, güzeli yaratmaktır.

İyi olmayan, güzel olmayan yani etik dışı- gayri ahlakî olan nedir?

Açıkça belli ki istek duyulan, beğenilen, haz verici olan, mutluluk veren, doğru olan "iyi"dir, etiğe uygundur, ahlâkîdir.  Tiksinilen, üzen, rahatsız eden, başkalarının  hakkına tecavüz eden "kötü", yani etik dışı, gayri ahlâkîdir.

***

Amacım politik "etik", politik "ahlâk" üzerine söyleşmekti, lafı uzattım, onu da başka bir gün konuşalım.

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.