banner165
banner176

Psikolojinin zaman içerisinde gelişmesiyle insan davranışlarının nasıl inceleneceği konusunda farklı yaklaşımlar ve farklı çalışma alanları ortaya çıkmıştır. Günümüzde psikolojinin önemli çalışma alanlarından biri de kişilik psikolojisidir. Kişilik psikolojisinin amacı insanların davranışlarının nedenlerini bilimsel bir perspektifle incelemek ve açıklamaktır.

Bireyin dış çevresini oluşturan faktörlerin tamamı, belirli bir zaman dilimi ve belirli bir davranış düzlemi içerisinde benzer özellikler taşır. Böyle olmasına rağmen, belirli bir ortamda yer alan kişilerin tek tip çevreden etkilenmelerine rağmen çevrenin uyarıcılarına yönelik tepkileri farklı olmakta; bu tür değişiklikler de davranışların analizini, düzenlenmesini ve önceden tahminini güçleştirmektedir. Bu farklılığın nedeni araştırılmak istendiğinde veya bu farklılığın sonuçları saptanmaya çalışıldığında karşımıza kişilik adı verilen temel değişken çıkmaktadır . Kişilik kavramı sıkça kullanılan bir kavram olmasına ve bilimsel anlamda değerlendirilip üzerinde çalışılmasına rağmen bu kavramın psikologlar arasında kesin ve net bir yargıya varılmış genel bir tanımı yoktur. Kişilik, bir insanın bütün ilgilerini, tutumlarını, yeteneklerini, konuşma şeklini, dış görünüşünü ve çevresine uyum biçimini içeren bir kavramdır. Bu doğrultuda kişiliği, bireyin iç ve dış çevresiyle kurduğu ve bireyi diğer bireylerden ayırt etmeye yarayan, tutarlı bir ilişki biçimi olarak değerlendirmek mümkündür. Burada “ayırt edici” kavramı, insanın diğer insanlarla ortak olan yönleri değil; o kişiye has ve onu diğerlerinden ayıran özellikler bütününe işaret etmektedir. Diğer kavram olan “tutarlılık” kavramı ise zaman içinde o kişinin benzer durumlarda benzer davranışları sergilediğine vurgu yapmaktadır. Diğer bir ifadeyle kişilik kavramı bireyin fizyolojik ve psikolojik yönden uyum içinde olduğu ve tutarlı davranışlar sergilediği bir bütünü ifade etmektedir. Bu nedenle kişilik gelişimi denildiğinde, sadece çevrenin ya da sadece genetik özelliklerin etkisi düşünülmemelidir. Gelişimin bazı yönleri kalıtımdan bazı yönleri de çevreden etkilenirken, birçok yönü ise her ikisinden de etkilenmektedir.  Bu nedenle kişilik gelişiminde hem kalıtımsal özellikler hem de çevresel özellikler etkili olmaktadır.

Sağlıklı bir kişilik gelişimi için bebek dünyaya geldiği andan itibaren fizyolojik ve psikososyal ihtiyaçları yerinde ve zamanında karşılanması gerekir. İhtiyaçların karşılanmaması çocuğu gergin ve huzursuz yapacağından, sağlıklı kişilik gelişimini engeller. Bu nedenle çocukluk yıllarında anne ve babaların çocuklarına karşı uyguladıkları tutumlar önem kazanmaktadır..

Erken çocukluk döneminde çocukların bilişsel yapıları, kuralları ve ahlak kurallarını anlamaya yeterli değildir. Bu nedenle onlarla kuralları soyut semboller hâlinde sözcüklerle tartışmak yerine kuralları evde ve okulda birlikte uygulayarak, yaşayarak benimsetmek gerekir. Kuralların nedenleri onların anlayabileceği şekilde eylemlerle ve somut yollarla açıklanmalıdır. Anne-babalar ve öğretmenler, her şeyden önce söylediklerini kendileri uygulayarak iyi birer model olmalıdırlar.

Örneğin; yemekten önce el yıkama kuralı yetişkinlerle birlikte planlanıp uygulanmalıdır. Yemekten önce el yıkamak gerektiği, el yıkanmadığı zaman hasta olunabileceği çocuğa resimlerle, videolar izletilerek ve drama etkinlikleri yoluyla öğretilebilir. Böylece çocuğun, kuralı nedenleriyle kazanması sağlanır.

İyi alışkanlıklar olumlu ahlak kuralları geliştirilirken; çocukların yaş, gelişim ve hazır bulunuşluk düzeylerine uygun bazı gazete, dergi, televizyon haberleri, gerçek ya da sanal durumlar ele alınarak tartışmalar yapılabilir.

Evde ve okulda sorumluluk (örneğin; yemek saatinde masaların hazırlanması ve toplanması gibi) verilebilir.

Çocuklar doğaya düşkündürler, bu nedenle hayvanlar dünyası ve ağaçların dili kullanılarak kuşlara yem verme, bitkileri sulama gibi etkinliklerle canlılara merhamet gösterme, dayanışma gibi davranışlar öğretilebilir.

Kırılan oyuncağı konuşturmak, kolu kırılan bir bebeğin canının nasıl acıdığını bebeği konuşturarak yaptığı şeyin yanlış olduğunu hissettirmek (farkındalık) gibi insanlarla ilgili özellikleri cansız varlıklara yüklerler.

Çocuğun büyümesiyle beraber de çevresel faktörler değişmeye ve genişlemeye başlamakta,  ailenin etkisi azalırken;  arkadaş çevresi,  okul,  öğretmen,  kültür ve sosyal yapı gibi diğer değişkenlerin etkisi artmaya başlamaktadır. 

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.