banner214

Herhangi bir kitabesi bulunmayan yapının yapım tarihi ile ilgili bilgi, 1996 yılında hazırlanan envanter çalışması ile Mut ilçesinin tanıtımına yönelik internet sitelerinden elde edilmiştir. Yapılan araştırmalarda Mut tarihi ve Dağ Cami ile ilgili aşağıdaki bulgulara rastlanmıştır.

12. yy. ikinci yarısında Anadolu’ya gelen Mut kavmi şimdi ‘Mut öreni’ denilen yeri kışlak olarak almışlar ve ilk defa ‘Mut’ adı o semte verilmiş. Mutluların orada 50-60 yıl kadar oturdukları anlaşılıyor. Şimdi ‘Dağ cami’ dediğimiz Orta Asya mimarisi tipinde küçük bir cami de yapmışlar. Zamanla Mutluların kale içine yerleşmeleriyle, haliyle harap olan yurtlarına “Mut öreni”, yalnız kalan camilerine de “Dağ cami” adı verilmiş. Günümüzde de bu adlarla anılıyorlar.

Bu bağlamda Dağ Cami; XI veya XII yüzyıllarda Selçuklular Döneminde inşa edildiği düşünülmektedir.1980 yılına kadar cami olarak kullanılmıştır. 1980’li yıllardan sonra cami kullanılmadığından doğal bozulmalar ve yıkılmalara maruz kalmıştır.

Yapı Mut ilçe merkezinin 2 km güneybatısındadır. Çevresinde herhangi bir yerleşim bulunmamaktadır. Yapının girişi batı cephesinin kuzey köşesinde yer alan düz lentolu kasa ve kanadı olmayan kapıdan sağlanmaktadır. Batı cephesinde kapı dışında zemin bulunan pencere zemine yakın olması bakımından ikinci bir kapı gibi görülür. Batı cephesinde yer alan kapı ve pencere lentolarının üzerinde üzüm salkımı şeklinde figürler yer alır.

Yapının Kuzey cephesi dağa, Doğu cephesi ise Mut ilçe merkezine bakmaktadır. Bu cepheler üzerinde herhangi bir mimari öğe yer almamaktadır. Yapının Güney cephesinde iki pencere yer almaktadır. Düz lentolu pencereler birbirine yakın boyutlarda ve kasasız kanatsızdır.

Yapı kare planlı olup kubbe ile örtülüdür. Kubbeye geçişlerde tromp kullanılmıştır. Açıklıklar batı ve güney yönlerinde yer almaktadır. Güneyde bulunan mihrabın ve batıda giriş kapısı ve pencere önlerinde zeminde çeşitli kodlarda kazılar yapılmıştır. İç mekanda duvar yüzeylerinde yapılan sıvalar dökülmüş, taşlar insan ve doğa kaynaklı olarak yıkılmış, sökülmüş, kubbe yıkılmıştır.

Dağ Cami’de tamamen taş malzeme kullanılmıştır. Taşlar ortalama 0,15- 0,60 m kalınlıklarındadır. Dış yüzey taşları iç yüzeydekinden daha düzgün ve daha büyük boyutlardadır. Kubbede moloz taşlar horasan harç ile birleştirilmiştir.

Yapılan araştırmalara göre Anadolu’da Mut Dağ Cami mimari tarzına benzer pek çok yapı bulunduğu çeşitli kaynaklarda belirtilmesine rağmen bunların pek azının somut biçimde yerlerinin tespit edildiği görülmüştür. Bunlardan Adana Lokman Hekim Cami ve Şanlıurfa Harran yolu üzerinde yer alan Çamurlu köyü Çamurlu Cami’nin plan şeması bakımından benzerlik gösterdiği tespit edilmiştir.

Yapıda ki Bozulmalar ve Nedenleri

Yapıdaki hasar tespitleri görsel analiz yoluyla belirlenmiş ve analiz edilmiştir. Yapıdaki bozulmalar temel olarak fiziksel nedenlerden ve insan eliyle yapılan bozulmalardır. Fiziksel bozulmalar özellikle yağmur suyundan kaynaklı bozulmalardır. Yağan kar’ın temizlenmemesinden ötürü kubbe çökmüştür. Zeminden gelen sular ise duvar yüzeylerinde nemlenme ve sıva dökülmelerine neden olmuştur. Kubbenin çökmesi sonucu kubbede yer alan taş ve toprak malzeme cami içerisine dolmuş ayrıca toprak malzemenin yoğunluğu ve zemindeki nemlenme otların yeşermesine neden olmuştur.

İnsan eliyle yapılan bozulmalar da ise; Cami içerisinde batı cephesinde yer alan kapının önünde ve güney batı köşesinde kazılar yapılmış, kuzey duvarından taşlar alınmış, kapı ve pencere doğramaları kaldırılmıştır.

Yapının tarihçesi, estetik ve teknik özellikleri, değeri ve yasal statüsü kapsamında Çağdaş Koruma İlkelerine bağlı olarak Rekonstrüksiyon  projesi hazırlanmıştır. Rekonstrüksiyonun amacı, yapının özgün durumuna bağlı kalınarak tamamlama yapmaktır.

Yapının kubbesinin çökmesi sonucu iç mekana dolan taşlar kaldırılarak onarım aşamasında kullanılması amaçlanmıştır. Yapının iç ve dış duvarlarında özgününde taş olan yüzeylerin sıva ve boyalarının, temizlenip özgün biçimi ile korunması sağlanacaktır. Tüm duvar yüzeylerinin temizliği sağlanarak derz boşalması ve taş erimelerine karşı önlemlerin alınması sağlanacaktır.

Cami içinde yer alan pencere doğramaları yenilenmeli, duvarlarda sıva raspası yapılmalı, parmaklıklar karşılaştırmalı çalışmaya göre tamamlanacak, döşemede taş yüzeyler temizlenmeli ve  toprak kaldırılmalı.

Restorasyon aşamasında her türlü müdahalede, yapıdaki izlerden ve karşılaştırmalı çalışmadan yararlanarak yapılacak tamamlamalar (elemanlar, cephe kaplaması ve kubbe) özgün biçimine uygun olarak ancak farklı detaylar kullanılarak yeniden yapılmalıdır.Tüm üst örtü ve döşemeler eldeki belgelere ve karşılaştırmalı çalışmaya göre tamamlaması yapılmalıdır.

Proje çalışmalarının içinde aktif görev aldığım bu yapıyla ilgli hazırlana rapor Adana Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’na  sunulmuş ve  31.07.2007 tarihinde 2924 sayılı kararla onaylanmıştır. Rapor  şu önerileri sunmaktadır;

Yapılması Gerekenler

1. Caminin islenmiş ve kirlenmiş olan dış cephelerinde taşların dış yüzeyine zarar vermeden tel fırça ile itinalı bir şekilde temizlik yapılmalıdır.

2. Caminin dış cephelerinde yapılan temizliğin ardından mevcut derzler açılmalı, varsa ot ve bitki kökleri ayıklanmalı  ve açılan derzler temizlenmelidir. Caminin dış cephelerinde derzler açıldıktan sonra duvar yüzeyinin derzlenmesi, harcın taş yüzeyine bulamadan, derz yüzüne fırça sürülmeden çelik mala ucuyla derz yüzünün bastırılarak perdah edilmesi, harcın prizi tamamlanıncaya kadar sekiz saat arayla derzlerin sulanması gerekmektedir.

3. Caminin dış ve iç cephesinde, taşlar çürütme yöntemi kullanılarak yenilenmelidir.

4.Taş yüzeylerde bozulma yüzey derinliği 5cm ’ye kadar olanlarda hiçbir müdahale yapılmayarak özgün taş yüzey korunmalıdır. Bozulma yüzey derinliği 5cm den fazla olan taş yüzey çürütülerek yerine özgün dokusuna uygun yeni taş kaplama yapılmalıdır.

5. Kesinlikle imitasyon taş kaplama veya taş yüzeye yama yapılmamalıdır.

6.Camii iç duvarlarındaki kirlenmiş taş yüzeylerindeki sıvalar raspa edilmelidir. Raspanın ardından, yüzey horasan harçla kagir sıva ile sıvanacak ve sıva üzerine kireç badana uygulanmalıdır.

7. Camide kontrollükçe tespit edilen çatlaklara epoksi ile enjeksiyon yaptırılmalıdır.

8. Camide yıkılan kubbe tamamlanmalı gerekli yalıtımlar yapıldıktan sonra tüm çatıda alaturka kiremit kaplama yaptırılmalıdır.

9. Yöresel örneklere göre kapı ve pencere doğramaları ahşap malzeme ile yeniden yapılmak sureti ile eklenecek parmaklıklar lokmalı olarak yaptırılmalıdır.

10. Yapı yok olmaya yüz tutmuş korunması gerekli ender yapılardan olması dolayısı ile çevresi ile birlikte düzenlenmesi ve bir ihata duvarı ile çevrelenmesi korunmasına katkı sağlayacaktır.

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.

banner198