banner417

Narsisizm nedir? Bir kişinin narsist sayılabilmesi için hangi özelliklere sahip olması gerekir? Psikolojideki çok az kavram aynı anda hem tanıdık hem de kafa karıştırıcıdır. Halk dilinde sıklıkla egoist, kendini beğenmiş, megaloman kavramları yerine kullanılan ve pek çok açıdan yanlış anlaşılan narsist, psikolojideki yeni teorik, deneysel ve metodolojik ilerlemeler ile birlikte daha net bir şekilde anlaşılmaya ve uygun yöntemlerle tedavi edilmeye başlanmıştır.

Narsisizmin anlamı tarihsel olarak Romalı şair Ovid’in tanınmış mitlerinden birine dayanır: Narcissus ve Echo. Kadınlar ve hatta perilerin hayranlık duyduğu Narcissus, o kadar kibirlidir ki hiç kimseyi beğenmez. Tanrıça Hera tarafından konuşkanlığı yüzünden lanetlenmiş olan ve sadece diğerlerinin söylediklerini tekrar edebilen dağ perisi Echo, Narcissus ile karşılaştığında ona umutsuzca aşık olur ve Narcissus’un sert bir şekilde kendisini reddetmesinden sonra derin bir üzüntüye kapılarak ormanın derinliklerinde kaybolur. Narcissus ise bu acımasızlığından dolayı tanrılar tarafından kendi yansımasına hayranlıkla takılıp kalmakla cezalandırılır. Bu efsaneden yola çıkarak narsisizm çoğu zaman kibir, soğukluk ve bencillikle özdeşleştirilmiştir.

Narsisizmin kavramsallaştırılmasına ilişkin tartışmalar ve kafa karışıklığı hâlâ devam etmektedir. Freud’dan bu yana farklı pek çok teorisyen narsisizmi açıklarken görüş ayrılıkları yaşasa da çoğunlukla ortak bir şekilde narsisizmin ikiliği ve paradoksal doğasını vurgulamışlardır: Büyüklenmecilik ve Kırılganlık. 

Büyüklenmecilik yönü, narsist bireyde küstahlık, sadece kendisiyle ilgilenme, devamlı bir haklılık algısı, eleştiriye aşırı duyarlılık şeklinde kendini göstermektedir. Kırılganlık yönü ise utangaç, içe dönük, kaygılı ve kaçıngan bir portre çizmektedir. Narsisizmin büyüklenmeci yönünün, kırılgan yönü koruma işlevi ile ortaya çıkmış olabileceği düşünülmektedir.

Teoriler, araştırmalar ve klinik gözlem, narsisizmin birbirinin tam tersi olarak gözlenebilen ancak temelde benzer özellikler taşıyan iki temel boyutunun olabileceğini vurgulasa da DSM-5 Tanı Kitabı kriterleri narsisizmin kırılgan yönünü kapsamamakta, yalnızca büyüklenmeci boyutuna vurgu yapmaktadır. 

Narsisistik kişilik bozukluğunun oluşumunda genetik ve çevresel faktörler etkileşim halinde rol oynamaktadır. Narsisizm özelliklerine genetik bir yatkınlıkla dünyaya gelen bireyler, karşılaşacakları çevresel faktörlerin de etkisiyle yetişkinlikte narsisistik kişilik bozukluğu geliştirebilecekleri gibi uygun çevresel koşullar oluştuğu takdirde bu özelliklerin ortaya çıkmaması da söz konusu olabilir.

Narsisizmin temelinde soğuk, ilgisiz, reddedici ebeveynlik stillerinin olabileceği ve narsisizmin benliği yeniden terk edilme veya reddedilmeye karşı koruyucu bir savunma olarak gelişmiş olabileceği düşünülmektedir. Öte yandan çocuğa aşırı hayranlık duyan, şımartan ebeveynlik stillerinin ve ebeveynlerin aşırı idealize edilmesinin etkisiyle de narsisizmin ortaya çıkabileceği öne sürülmüştür. Ek olarak, özellikle kırılgan narsisizmin kaygılı ve kaçıngan bağlanma stilleri ile ilişkili olduğu görülmektedir. 

Şema kuramına göreyse narsisizmin temelinde haklılık, kusurluluk ve duygusal yoksunluk şemalarının olduğu varsayılmaktadır. Kurama göre bireyler şemalarıyla başa çıkmak için aşırı telafi, teslim olma veya kaçınma yöntemlerini kullanırlar ve bu baş etme yöntemleri her şemanın bireylerde farklı şekillerde ortaya çıkmasına sebep olabilir. Dolayısıyla büyüklenmeci ve kırılgan narsisistik kişilerin temelde aynı şemalara sahip oldukları; fakat büyüklenmeci narsisistlerin kusurluluk, sevgi yoksunluğu gibi düşüncelerle başa çıkarken aşırı telafi moduna girerek bu düşüncelerin tam tersi yönünde davrandıkları ve kusursuz insan imajını devam ettirdikleri düşünülebilir. Öte yandan kırılgan narsisistlerin ise düşünceleriyle teslim modunda başa çıkarak sevilmeyi hak etmeme ve kusurlu olmaya dair inançlarını devam ettirme eğiliminde oldukları söylenebilir.

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.

banner418

banner430

banner432